Etkin ve Güvenli Aşı Uygulama Önerileri

-Hafif hastalık (38 ^OC altında ateş olması, genel durumunun iyi olması hali) durumu aşılamaya engel değildir.

-Orta-ağır şiddetli hastalık: (Ateş olsun ya da olmasın genel durumun iyi olmaması hali) durumunda, hastalık halinin sonlanmasından en kısa sürede yapılmak üzere aşı ertelenir.

-Antibiyotik kullanılıyor olması aşı için engel değildir.

-Hastanede yatan hastalar için klinik durum uygun ise aşılar yapılabilir. Hastanede yatmakta olan çocuklara OPA uygulanmamalıdır.

-Aşıların prospektüs ve içerik bilgileri mutlaka kontrol edilmelidir.

-Spesifik olmayan döküntü, kızarıklık, kaşıntı, ürtiker aşı için engel değildir.

-Öncesinde aşının içinde olduğu bilinen bir içeriğe karşı ya da aşıya karşı anafilaksi gelişmiş ise o aşı kesinlikle kontrendikedir.

-Yumurta alerjisi anafilaksi olsa bile KKK ve grip aşıları için kontrendikasyon oluşturmaz.

-İnek sütü protein alerjisi olduğunda tüm aşılar yapılabilir
(Ülkemizde süt proteini içeren kızamık aşıları kullanılabilmektedir. Anafilaksi olmadıkça aşının kontrendike olmadığı unutulmamalıdır, gereğinde çocuk alerji hekimine danışılmalıdır.)

-Ciddi aşı yan etkisi olup olmadığı, aşı sonrası istenmeyen yan etki olarak bildiriminin yapılıp yapılmadığı ve sonucunun ne olduğu öğrenilmelidir. Olay netleştikten sonra nedene göre planlama yapılmalıdır.

-Boğmaca aşısı sonrası ilk 7 gün içinde gelişen ensefalopati varsa boğmaca içeren tüm aşılar (DaBT, DaBT-IPA-Hib, DaBT-IPA-Hib-Hep B, Tdab) kontrendikedir.

-Henüz kontrol alınmamış, yeni ortaya çıkmış, klinik gidişi netleşmemiş, ensefalopati ile seyreden nöbet durumlarında hastanın tanısı ve klinik gidişi netleşene kadar boğmaca içeren aşı ertelenir.

-Antiepileptik kullanıyor olmak, epilepsi (nöbetlerin kontrol altına alınmış olması şartıyla), geçirilmiş febril konvulsiyon, serebral palsi, motor-mental retardasyon aşılama için engel değildir.

-Mümkün olan en kısa zamanda çocuk immünoloji hekimine danışılarak gerekli testler yapılmalıdır.

-Çocuk primer immün yetmezlik tanısı aldıysa uygun aşı şeması uygulanmalıdır. Bkz: Primer İmmün Yetmezliği Olan Çocuklar İçin Aşılama Önerileri

-Bu kişiler ile temas edecek çocuklara OPA yapılmaz.

-Rotavirüs aşısı yapılabilir ancak bebeğin bez bakımını yapan kişinin el temizliğine çok dikkat etmesi gereklidir.

-Suçiçeği aşılaması yapılabilir ancak aşıdan sonra döküntü gelişecek olursa bağışıklığı baskılanmış bireyler ile teması önerilmez.

-Diğer tüm aşılar yapılabilir.

-Süre, doz, kullanılan ilacın adı kontrol edilmelidir.

-Kortikosteroid ve biyolojik ajan kullanımı ve aşılama ile ilgili öneriler için: Bkz: Hastalık Modifiye Edici Biyolojik Ajan Tedavisi Alan Hastalarda Aşılama İçin Genel Öneriler

-Radyoterapi sırasında canlı aşılar önerilmemektedir.

-Kemoterapi ve aşılama ile ilgili öneriler için: Bkz: Kemoterapi Uygulanan Çocuklar İçin Aşılama Önerileri

-Kullanılan ürünün türü ve dozuna göre KKK ve Suçiçeği aşının belirli bir süre ertelenmesi gerekmektedir. Bkz: Kemoterapi Uygulanan Çocuklar İçin Aşılama Önerileri

-Diğer aşılar (BCG, OPA, Rotavirüs aşısı) erteleme olmaksızın yapılabilir.

-Aşı uygulamalarında en erken yaş ve dozlar arasında önerilen en kısa aralıklara uyulmalıdır. Bkz: Çocukluk Dönemi Aşı Uygulamalarında En Erken Yaş ve En Kısa Doz Aralıkları Önerileri

-Aşıların dozları arasında bırakılması gereken en kısa süreden 5 gün ve daha önce uygulanan doz geçersiz sayılır. Bu durumda geçersiz dozdan sonra önerilen en kısa aralık bırakılarak doz tekrarı yapılmalıdır.

-Tüm aşılar aynı anda yapılabilir

-KKK ve Suçiçeği aşısı aynı anda yapılmadıysa arada 4 hafta süre bırakılarak uygulanır.

-Diğer aşılar için (BCG, OPA, Rotavirüs aşısı) arada herhangi bir süre bırakılmasına gerek yoktur.

-Kızamık içeren aşılar BCG ve PPD yanıtını inhibe edebilir. Öncesinde kızamık aşısı uygulanmışsa BCG 4 hafta, PPD 4-6 hafta sonra uygulanabilir. BCG ve PPD kızamık aşısı ile aynı gün ya da öncesinde herhangi bir zamanda uygulanabilir.

-İnaktive aşılar yapılabilir

-Canlı aşılar (BCG, OPA, Rotavirüs, KKK, Suçiçeği) in-utero son aldığı dozdan sonra 12 ay ertelenir.

-Sertolizumab sınırlı plasental geçişe sahip olduğu için canlı aşılar yapılabilir.

-Emzirme sırasında biyolojik ajan kullanan annelerin bebeklerine tüm aşılar yapılabilir.

-Emzirme sırasında biyolojik ajan kullanan annelerin immün süprese olduğu unutulmamalıdır bu nedenle bebeğe OPA uygulanmamalıdır.

-Gebelikte ve emzirme döneminde biyolojik ajan kullanan anne bebeklerinde aşılama için:
Bkz: Hastalık Modifiye Edici Biyolojik Ajan Tedavisi Alan Hastalarda Aşılama İçin Genel Öneriler

• Onay alınmadan aşı uygulanmamalıdır.

• Karekod ile aşı ve kimlik numarası eşleşmesi yapılmalıdır.

• El yıkamada sabun ve el dezenfektanı kullanılabilir.

• Uygulayan sağlık çalışanının ellerinde açık lezyonlar olduğunda ve bulaşıcı vücut sıvılarıyla temas olasılığı varsa eldiven kullanılabilir.

• Eldiven kullanılacak ise her uygulamada değiştirilmesi gerekir.

• Çoklu aşıların açıldıktan sonra kullanım süresi için üretici firma ve Sağlık Bakanlığı’nın önerileri takip edilmelidir. Flakonların açıldığı tarih-saat kaydedilmelidir. Çoklu dozlu OPA açıldıktan sonra 1 ay süre ile uygulanabilir.

• Çoklu liyofilize aşılar sulandırıldıktan sonra; BCG aşısı 6 saat, KKK aşısı 4 saat içinde uygulanmalıdır.

• Ayakta aşı yapılması özellikle ergenlerde senkop gelişmesine neden olabilir.

• Aşı ebeveynin çocuğu güvenli şekilde tutması koşuluyla; çocuk yatarken, kucakta yarı yatar veya dik durumda, kucakta eyer tarzı tutularak ya da otururken uygulanabilir. Özellikle küçük bebeklerde emzirme sırasında aşı yapılması ağrıyı azaltabilir.

• Aşıların önerilen yol dışında uygulanması yan etki sıklığında artış veya aşının etkinliğinde azalmaya neden olabilir.

• Gluteal bölgeden aşı yapılması önerilmez.

• Aşıların enjeksiyon ile uygulama yöntemleri ve yaşa göre uygulama bölgeleri Şekil 1 ve 2’de gösterilmiştir.

• OPA, bebeğin başı geriye doğru eğilerek, ağzı açılıp bir elle yanaklardan tutulurken diğer el ile yanağın iç kısmına (yanak ve diş eti arasına) yavaşça damlatılarak uygulanır. Bebek ilk 30 dk içinde kusarsa aşı tekrarlanır.

• Rotavirüs aşısından sonra kusma olursa aşının tekrarlanmasına gerek yoktur.

• BCG aşısı sol deltoid bölgeye uygulanır

• 0-12 ay 0,05 cc, ≥12 ay 0,1 cc uygulanır.

• İnsülin veya PPD enjektörü (kalınlığı 30 Gauge) kullanılabilir.

• Cilde 15° paralel olacak şekilde iğne ucu ile cilt hafifçe kaldırılarak cilt içine uygulanır.

• Uygulama sırasında, iğne oblik uç kısmının açıklığı yukarıya bakacak şekilde tutulmalıdır.

• Uygulama sırasında 5-6 mm’lik kabarıklık oluştuğu görülmelidir (20-30 dk içinde kaybolur).

• Enjeksiyon iğneyle 45° açıyla girilerek yapılır.

• Uygulanacak bölge kişinin yaşına, kas gelişiminin derecesine ve enjeksiyon yerindeki yağ dokusuna bağlı olarak değişebilir.

• 1 yaş altında uyluğun ön yan bölge vastus lateralis kasının üstündeki cilt altı dokuya uygulanır.

• 1 yaş üzerinde kolda deltoid veya üst dış triseps alanı kullanılabilir. Kol dirsekten 45°içe bükülerek, cilt ve cilt altı doku diğer elle hafifçe kaldırılıp sıkıştırılarak yapılır.

• On altı milimetre uzunluğunda 23- 25 Gauge (G) kalınlıkta bir iğne önerilir.

• Enjeksiyon iğneyle 90° açıyla girilerek yapılır.

• Uygulanacak bölge kişinin yaşına, kas gelişiminin derecesine ve enjeksiyon yerindeki yağ dokusuna bağlı olarak değişebilir.

• 1 yaş altında uyluğun orta veya üst 1/3 kısmında vastus lateralis kasının ön yan bölümü tercih edilebilir.

• 1 yaş üzerinde deltoid kası kullanılabilir

• 22-25 G kalınlığında iğne önerilir.

• İğnenin uzunluğu; yenidoğan ve 12. aya kadar bebeklerde aşı uygulaması uyluktan ise 16-25 mm olmalıdır.
≥12 ay bebek ve çocuklarda iğnenin uzunluğu aşı uygulaması deltoidden ise 16-25 mm, uyluktan ise 25-32 mm olmalıdır.

• Kanama bozukluğu olan (Hemofili vb) ve antikoagulan tedavi gören hastalarda kas içi uygulanması önerilen aşının uygulama yolunun değiştirilmesi önerilmez. IM aşının ince bir iğne (23 G veya daha küçük) ile faktör tedavisinden çok kısa bir süre sonra yapılması, aşıdan sonra bölgeye 2-5 dk sıkı basınç (ovmadan) uygulanması önerilir.
Bkz: https://www.cdc.gov/vaccines/hcp/imz-best-practices/special-situations.html

• İzleyen hekim ile hastanın ortak karar vermesi ve hastanın hematom açısından bilgilendirmesi çok önemlidir.

• Aynı ekstremiteden farklı aşılar uygulanacak ise iki aşının uygulandığı bölge arasında en az 2,5 cm mesafe olmalıdır (Subkutan yol ile uygulanan canlı aşılar KKK ve Suçiçeği aynı anda uygulanacak ise iki farklı ekstremite kullanılır).

• İnaktive aşı ve immünglobulin ürünü aynı anda yapılacaksa farklı anatomik bölge kullanılmalıdır (Hepatit B aşısı ve Hepatit B immünglobulini vb).

• Bireyler aşı sonrası 15 dakika süreyle gözlenmelidir. Daha önce başka bir aşıya veya aşı bileşenine karşı anafilaksi öyküsü bulunan ya da aşı alerjisi açısından yüksek riskli olarak değerlendirilen kişiler için gözlem süresi en az 30 dakikaya uzatılmalıdır.

• Aile ayrılmadan önce bir sonraki randevunun tarihi ve uygulanacak aşılar hakkında mutlaka bilgilendirilmelidir.

• Anafilaksi tanısı aşağıda belirtilen 2 kriterden herhangi birisinin saptanması durumunda konulur.

1. Kriter: Aniden başlayan (dakikalar-saatler) deri, mukoza veya ikisine ait tutulum belirtileri (yaygın ürtiker, kaşıntı, kızarıklık, dudaklar/dil/uvula şişliği) ve aşağıdaki a, b, c şıklarından en az birinin olması

a) Solunumun bozulması (solunum sıkıntısı, hışıltı, bronkospazm, stridor, PEF- tepe akım hızı- azalması, hipoksemi)

b) Kan basıncında azalma veya uç organ disfonksiyonu (hipotoni/kollaps, senkop, inkontinans)

c) İnatçı GİS semptomları (kramp tarzı karın ağrısı, tekrarlayan kusma)

2. Kriter: Hasta bilinen allerjen ile karşılaştıktan sonra dakikalar ve saatler içinde akut hipotansiyon veya bronkospazm veya laringeal tutulum (tipik cilt tutulumu olmasa da)

• Anafilaksi saptandığında yapılacak ilk tedavi için Bkz: www.aid.org.tr

• 2016’dan bu yana yapılan tüm aşılar e-nabız sistemine kayıt edilmektedir. Aşı bilgisi için bu kayıtlar kullanılabilir. Bu tarihten önceki bilgilerin eksik olabileceği unutulmamalıdır.

• Aşılar ayrıca hastanın dosyasına veya varsa o merkezin kullandığı belgelere kayıt edilmelidir.

• ASİE bildirimini sağlık personeli, aileler ya da toplumun diğer üyeleri yapabilir.

• Ülkemizde bildirilmesi gerekli olan aşı sonrası istenmeyen etkiler Tablo 2’de gösterilmektedir.

• Bu bildirimler yapıldıktan sonra il ya da gerekli görülürse ülke düzeyindeki ASİE izleme komisyonu tarafından durum incelenir.

• ASİE geliştiğinde sonraki aşılamalara nasıl devam edileceği konusunda İl ASİE komisyonunun kararı beklenmelidir.

• Aşıdan sonra 48 saat içinde ortaya çıkan “Ciddi Lokal Reaksiyon’’

• Aşıdan sonra 2-7 gün içinde ortaya çıkan enjeksiyon yerinde abse gelişmesi (Bakteriyel/steril)

• Aşıdan sonra 2 hafta – 6 ay içinde ortaya çıkan lenfadenit

• OPA’dan sonra 4-30 gün (temaslılarda 4 -75 gün) içinde ortaya çıkan “Paralitik poliomiyelit’’

• Kızamık bileşenli aşıları takiben 5-12 gün, DaBT-İPA-Hib ve KPA aşılarını takiben 72 saat içinde ortaya çıkan “Konvülsiyon’’

• Kızamık bileşenli aşıları takiben 5-15 gün içinde ortaya çıkan “Ensefalopati/Ensefalit’’

• DaBT-İPA-Hib-Hep B aşısını takiben 7 gün içinde ortaya çıkan “Ensefalopati’’

• Tetanoz içeren aşılardan sonra 2-28 gün içinde ortaya çıkan “Brakial nevrit’’

• Aşılardan sonra 0-6 hafta içinde ortaya çıkan “Diğer paraliziler’’

• Kabakulak aşısını takiben 15-21 gün içinde ortaya çıkan “Aseptik menenjit’’

• Aşıdan sonra 1 saat içinde ortaya çıkan “Anafilaksi’’

• Aşıdan sonra birkaç saat içinde ortaya çıkan “Toksik Şok Sendromu’’

• Aşıdan sonra 4 saat içinde ortaya çıkan “Akut alerjik reaksiyonlar’’

• DaBT-İPA-Hib-Hep B aşısından sonra 24 saat içinde ortaya çıkan “Hipotonik-hiporesponsif atak’’

• Aşıdan sonra 1 hafta içinde ortaya çıkan “Sepsis’’

• Kızamıkçık bileşenli aşılardan sonra 1-3 hafta içinde ortaya çıkan “Artrit’’

• Kızamık bileşenli aşılardan sonra 1-6 hafta içinde ortaya çıkan “Trombositopeni’’

• DaBT-İPA-Hib-Hep B aşısından sonra 24 saat içinde ortaya çıkan “Apne-Bradikardi’’

• BCG aşısından sonra 1-12 ay içinde ortaya çıkan “Yaygın BCG enfeksiyonu’’

• BCG aşısından sonra 1-12 ay içinde ortaya çıkan “BCG Osteiti’’

Yukarıdaki durumlar haricinde sağlık personeli ya da toplum tarafından aşılamayla ilgisi olduğu düşünülen;
a) Ciddi olgular b) Kümelenme c)Toplumda ciddi kaygı ya da olumsuz propaganda nedeni olan durumlar
ASİE kapsamında incelenmelidir. Bu durumlarda aşı sonrası belli bir zaman sınırı yoktur. Her zaman bildirilebilir.

Bkz: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/asi-ile-onlenebilir-hastaliklar-db/dokumanlar/ASIE/ASIE_GENELGE_2023.pdf